Retourtje Tilburg | Grootgraaimentaliteitje

Door Sandra Bats

“Ik luister graag naar verhalen. Verhalen van mooie mensen. Iedereen
heeft ze. Soms komt me eentje ten gehore. Een verhaal dat mij kan
boeien, roeren, of verbazen. De tijd tikt weg en wij gaan ook.” – Een
reizende journalist over de perikelen in het openbaar vervoer. Waar
ergernissen, humor, geloof, en dagelijkse beslommeringen elkaar
ontmoeten. Waar mensen komen, waar mensen gaan.

Dit keer zit in niet in de trein maar kijk ik naar het NOS journaal.
Nationalisatie. Nu al het meest gehate woord van het jaar 2013.
Staatssteun voor SNS Reaal. Besmet vastgoed. Mismanagement en heel
veel versnippering van de financiële takken. De persconferentie is
geweest, het hoge woord eruit. Nationalisatie. En de Nederlandse
belastingbetaler draait ervoor op. Zo’n 220 euro per Nederlander, per
jaar. Pijnlijk.

Ik kan me het zuinige mondje van minister van Financiën Jeroen
Dijsselbloem van vrijdagmorgen nog goed herinneren. Net aangesteld als
voorzitter van de Eurogroep en nu al met de billen bloot, zittend op
de blaren. Het bedrijf is niet meer te redden. Arme minister. Je zo
even verworven populariteit mag je inleveren, nu jij en het
oud-bestuur – bestaande uit Sjoerd van Keulen en consorten – door Jan
Modaal worden vervloekt omdat wij weer de rekening voor SNS Reaal
mogen gaan betalen. Dijsselbloem baalt ervan, ‘dat de Nederlandse
belastingbetaler ervoor moet opdraaien’, – wat fijn – dat hij ook aan
ons denkt. Maar uw fout is het niet, meneer Dijsselbloem.

Houdt het dan nooit op?

Kan iemand mij inmiddels uitleggen hoe het in hémelsnaam kan dat
topbestuurders eerst hun bonussen opstrijken en vervolgens daar niet
persoonlijk voor verantwoordelijk worden gehouden? En nog erger, dat
de schuld die ontstaat door mismanagement, foute investeringen,
gokken met beleggen en risicovol handelen dan ook door nota bene
dé burger mogen worden betaald? Ongelooflijk.

Waar gaat het mis? Waarom laat Nederland toe dat grootgraaiers, die
een schuld van 3,7 miljard veroorzaken, tijdens hun bestuur dertien
miljoen opstrijken, nu gniffelend aan de Ricard op een Frans terrasje
in de eerste voorjaarszon zitten? En hoe zit het met de controle? De
Nederlandse Bank is dé toezichthouder op de economische sector en wist
al langer dat het met het SNS-vooruitzicht niet prettig gesteld was.
Hadden zij niet veel eerder kunnen bemiddelen via de interventiewet,
die ingrijpen mogelijk maakt?

En nu mag een minister, die nog maar net drie maanden op zijn plek
zit, politieke verantwoordelijkheid gaan afleggen voor de erfenis van
zijn voorgangers. En erger nog – een eventuele politieke enquête, een
bijdrage van één miljard uit de bankensector en een wetsvoorstel om
topbestuurders te kunnen vervolgen dat nog bij de Eerste Kamer ligt -
is slechts kortetermijndenken. Symptoombestrijding en dan wachten op
de zoveelste bank die weer in nood zit.

Moraliteitsprobleempje

Steek je hand in eigen maatpak, zou je zeggen. Neem
verantwoordelijkheid voor je daden of – beter nog wandaden – en
accepteer de consequenties die daaraan verbonden zijn. Dat is
eigenaarschap, zou je zeggen. We leven inmiddels in een tijd dat ons
pensioen, ons huis en ons spaargeld verhandeld wordt op de beurs.
Fijne gedachte. Nationalisatie is een gevalletje bedrijfsrisico. Het
probleem zit hem echter veel dieper. En dat is het feit dat het
tegenwoordig moreel verantwoord is om te gokken met economie.

Waar is dan onze moraal gebleven? Deze huidige staat van zijn, het
kapitalisme, is het streven van vandaag. Kapitalisme voedt zich met
een ontembare dwang naar meer en meer succes. An sich niets mis mee.
Maar als je doorslaat? Ja helaas, het doel heiligt de middelen. Dat
anderen lijden onder de hebzucht van graaierscultuur is veroorloofd.
Straffen kennen we niet in dit huidige systeem. En dan rijst bij mij
de vraag: ‘Waarom pikken we dit nog?’

Azijnpissen op het binnenhof

Er komt slechts een Twitterviral op gang. Nederland is boos. SNS & Co.
wordt de hel in gewenst door de maatschappij. Politici schreeuwen
vanuit hun oppositiestoeltjes dat dit kabinet faalt. Het salaris voor
de nieuwe SNS-topman – dat overigens 550.000 euro per jaar bedraagt -
moet omlaag, vindt de Partij van de Arbeid. De ChristenUnie wil een
onderzoek. De PVV haalt Henk en Ingrid erbij. Maar het is niet genoeg
Nederland! Wat nodig is, is een volledige cultuuromslag. Al is het
ergens utopisch om te geloven dat dit systeem ooit aan erosie
onderhevig kan zijn, gezien het feit dat ABN Amro en ING de SNS-bank
al voorgingen.

Of die verandering er ooit komt, zullen we nooit kunnen weten. Eén
ding weet ik wel. Ik denk dat ik uitstel van betaling op elke rekening
moet gaan aanvragen. Want immers, als je als bank schulden maakt,
vangt de overheid je ook op.  “Ja, ik heb niet genoeg toezicht
gehouden, gevalletje van verkeerd investeren. Kan gebeuren toch?”, al
zal de overheid dan zeggen dat een studieschuld een investering in de
toekomst is. Juist. Was het bij SNS Reaal zeker ook. Als ik morgen
boodschappen ga doen, vraag ik gewoon of ze de rekening even kunnen
opsturen naar B.V. Nederland. “Genationaliseerd hè”.

Gelukkig bestaan er ook die kleine uitzonderingen, die ons misschien
wat hoop op herstel kunnen bieden. Een mooi voorbeeld is Ricardo Semler. Die  schatrijk werd door zijn medewerkers gelukkig te maken. Zo kan het ook. Wie volgt?